Online Quran
فارسیFA

قواعد تجوید

اخفای حقیقی

گردآوری و ویرایش: سید عبدالسلام

بازبینی علمی متن اصلی: دکتر عظمی, امام سید سراج منیر

این ترجمه بر پایهٔ متن عربی، اردو و انگلیسیِ بازبینی‌شده به دست عالمان است.

به‌روزرسانی:

خط مصحف:
راهنمای رنگ‌ها

در مثال‌های قرآنی تنها حروفی رنگی شده‌اند که قاعده بر آن‌ها جاری است؛ بقیهٔ کلمه سیاه می‌ماند. هر رنگ در سراسر کتاب یک معنای ثابت دارد:

غنه: اخفا، اقلاب، ادغام با غنه، نون و میم مشدد
اظهار: حلقی، شفوی، قمری
حرفی که نوشته می‌شود ولی خوانده نمی‌شود، یا بدون غنه کاملاً ادغام می‌شود
قلقله
مدّ دو حرکتی: طبیعی، بدل، صلهٔ صغری، عوض
مدّ چهار یا پنج حرکتی: متصل، منفصل، صلهٔ کبری
مدّ لازم شش حرکتی
مدّ ۲، ۴ یا ۶ حرکتی: عارض للسکون و لین هنگام وقف
تفخیم (درشت)
ترقیق (نازک)
حرفی که در مثال بررسی می‌شود
موارد خاص: سکت، اماله، تسهیل، اشمام

«الإِخْفَاء» یعنی پنهان کردن؛ در اصطلاح، ادای نون ساکن یا تنوین در حالتی میان اظهار و ادغام، بدون تشدید و با حفظ غنه است. حروف آن پانزده حرف باقی‌مانده‌اند، یعنی حروف نخست کلمات صِفْ ذَا ثَنَا كَمْ جَادَ شَخْصٌ قَدْ سَمَا دُمْ طَيِّبًا زِدْ فِي تُقًى ضَعْ ظَالِمَا. زبان به مخرج حرف بعدی نزدیک می‌شود بی‌آنکه بر مخرج نون تکیه کند، با غنه‌ای دو حرکتی.

پانزده حرف اخفا
مِن صَلۡصَٰلٖمِنْ صَلْصَالٍ
الحجر ۲۶
پیش از ص
مَّن ذَامَنْ ذَا
البقرة ۲۴۵
پیش از ذ
مِن ثَمَرَةٖمِنْ ثَمَرَةٍ
البقرة ۲۵
پیش از ث
مِن كُلِّمِنْ كُلِّ
البقرة ۱۶۴
پیش از ك
أَنجَيۡنَٰكُماَنْجَيْنٰكُمْ
الأعراف ۱۴۱
پیش از ج
فَمَن شَآءَفَمَنْ شَآءَ
المزمل ۱۹
پیش از ش
مِن قَبۡلُۖمِنْ قَبْلُ
البقرة ۲۵
پیش از ق
مِن سُلَٰلَةٖمِنْ سُلٰلَةٍ
المؤمنون ۱۲
پیش از س
مِن دُونِمِنْ دُوْنِ
البقرة ۲۳
پیش از د
مِن طِينٖمِنْ طِيْنٍ
المؤمنون ۱۲
پیش از ط
فَإِن زَلَلۡتُمفَاِنْ زَلَلْتُمْ
البقرة ۲۰۹
پیش از ز
مِن فَضۡلِهِۦمِنْ فَضْلِهٖﶈ
آل عمران ۱۷۰
پیش از ف
مِن تَحۡتِهَامِنْ تَحْتِهَا
البقرة ۲۵
پیش از ت
مَن ضَلَّمَنْ ضَلَّ
المائدة ۱۰۵
پیش از ض
مِن ظَهِيرٖمِنْ ظَهِيْرٍ
سبإ ۲۲
پیش از ظ

مراتب اخفا و درشتی غنهٔ آن

اخفا بر اساس نزدیکی حرف به مخرج نون سه مرتبه دارد: قوی‌ترین پیش از طاء، دال و تاء که نزدیک‌ترین‌اند؛ ضعیف‌ترین پیش از قاف و کاف که دورترین‌اند؛ و میانه پیش از بقیه. غنه تابع حرف بعدی است: پیش از حروف استعلا درشت، مانند ﴿مِن قَبۡلُۖمِنْ قَبْلُ﴾ (البقرة ۲۵) و ﴿مِن طِينٖمِنْ طِيْنٍ﴾ (المؤمنون ۱۲)، و پیش از دیگر حروف نازک، مانند ﴿مِن كُلِّمِنْ كُلِّ﴾ (البقرة ۱۶۴).

خطای رایج
خطاهای رایج در اخفا: رسیدن زبان به مخرج نون تا نون آشکار شود، کشیدن غنه تا واو یا یاء پدید آید، یا تبدیل نون مخفی به میم پیش از فاء.
حکم به اختصار
نون ساکن و تنوین: اظهار پیش از شش حرف حلقی؛ ادغام با غنه در حروف ینمو در دو کلمه؛ ادغام بدون غنه در لام و راء؛ اقلاب پیش از باء؛ اخفا پیش از پانزده حرف دیگر. غنه، جز در اظهار، دو حرکت طول می‌کشد.
منابع: ابن الجزری، «المقدمة الجزرية»، ابیات ۶۵ تا ۶۸؛ ابن الجزری، «النشر في القراءات العشر»: باب أحكام النون الساكنة والتنوين؛ مکی بن ابی طالب، «الرعاية لتجويد القراءة»: باب أحكام النون الساكنة والتنوين؛ المرصفی، «هداية القاري إلى تجويد كلام الباري»: أحكام النون الساكنة والتنوين.