Online Quran
فارسیFA

قواعد تجوید

احکام میم ساکن

گردآوری و ویرایش: سید عبدالسلام

بازبینی علمی متن اصلی: دکتر عظمی, امام سید سراج منیر

این ترجمه بر پایهٔ متن عربی، اردو و انگلیسیِ بازبینی‌شده به دست عالمان است.

به‌روزرسانی:

خط مصحف:
راهنمای رنگ‌ها

در مثال‌های قرآنی تنها حروفی رنگی شده‌اند که قاعده بر آن‌ها جاری است؛ بقیهٔ کلمه سیاه می‌ماند. هر رنگ در سراسر کتاب یک معنای ثابت دارد:

غنه: اخفا، اقلاب، ادغام با غنه، نون و میم مشدد
اظهار: حلقی، شفوی، قمری
حرفی که نوشته می‌شود ولی خوانده نمی‌شود، یا بدون غنه کاملاً ادغام می‌شود
قلقله
مدّ دو حرکتی: طبیعی، بدل، صلهٔ صغری، عوض
مدّ چهار یا پنج حرکتی: متصل، منفصل، صلهٔ کبری
مدّ لازم شش حرکتی
مدّ ۲، ۴ یا ۶ حرکتی: عارض للسکون و لین هنگام وقف
تفخیم (درشت)
ترقیق (نازک)
حرفی که در مثال بررسی می‌شود
موارد خاص: سکت، اماله، تسهیل، اشمام
از مقدمهٔ جزریه
٦٣الْمِيمَ إِنْ تَسْكُنْ بِغُنَّةٍ لَدَىبَاءٍ عَلَى الْمُخْتَارِ مِنْ أَهْلِ الْأَدَا
٦٤وَأَظْهِرَنْهَا عِنْدَ بَاقِي الْأَحْرُفِوَاحْذَرْ لَدَى وَاوٍ وَفَا أَنْ تَخْتَفِي

«المِيم السَّاكِنَة» میمی بدون حرکت است که در وصل و وقف باقی می‌ماند. پیش از حروف الفبا سه حکم دارد.

اخفای شفوی

هرگاه پس از میم ساکن باء بیاید، میم با غنه پنهان می‌شود. این «الإِخْفَاء الشَّفَوِيّ» است، زیرا میم و باء هر دو از لب‌ها ادا می‌شوند. لب‌ها آرام و بی‌فشار بسته می‌شوند. این قول برگزیدهٔ ابن جزری و همان قول معمول است: «به انتخاب استادان قرائت». گروهی اظهار را پیش از باء برگزیده‌اند؛ ابن جزری در النشر نقل می‌کند که این انتخاب مکی بوده است.

اخفای شفوی
تَرۡمِيهِم بِحِجَارَةٖتَرْمِيْهِمْ بِحِجَارَةٍ
الفيل ۴
وَهُم بِٱلۡأٓخِرَةِوَهُمْ بِالْاٰخِرَةِ
يوسف ۳۷
وَمَا هُم بِمُؤۡمِنِينَوَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِيْنَ
البقرة ۸

ادغام دو میم

هرگاه پس از میم ساکن میم متحرک بیاید، اولی در دومی با غنه‌ای دو حرکتی ادغام می‌شود؛ میم دوم تشدید دارد.

ادغام دو میم
وَلَهُم مَّا يَشۡتَهُونَوَلَهُمْ مَّا يَشْتَهُوْنَ
النحل ۵۷
أَم مَّن يَكُونُاَمْ مَّنْ يَّكُوْنُ
النساء ۱۰۹

اظهار شفوی

پیش از هر حرفی جز باء و میم، «الإِظْهَار الشَّفَوِيّ» لازم است. پیش از واو و فاء به‌ویژه مراقب باشید که میم در آنجا پنهان نشود، زیرا فاء به آن نزدیک است و واو با آن هم‌مخرج است، چنان‌که ناظم می‌گوید: «از پنهان کردن آن پیش از واو و فاء بپرهیز».

اظهار شفوی
عَلَيۡهِمۡ وَلَاعَلَيْهِمْ وَلَا
الفاتحة ۷
وَهُمۡ فِيهَاوَهُمْ فِيْهَا
البقرة ۲۵
أَمۡ لَمۡاَمْ لَمْ
البقرة ۶
ءَأَنذَرۡتَهُمۡ أَمۡءَاَنْذَرْتَهُمْ اَمْ
البقرة ۶
نکته
هرگاه پس از میم جمع حرف ساکنی بیاید، برای جلوگیری از التقای ساکنین ضمه می‌گیرد، مانند ﴿عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُعَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ﴾ (البقرة ۶۱).
منابع: ابن الجزری، «المقدمة الجزرية»، ابیات ۶۳ تا ۶۴؛ ابن الجزری، «النشر في القراءات العشر»: الكلام على الميم الساكنة؛ مکی بن ابی طالب، «الرعاية لتجويد القراءة»: باب الميم؛ المرصفی، «هداية القاري إلى تجويد كلام الباري»: أحكام الميم الساكنة.