«المِيم السَّاكِنَة» میمی بدون حرکت است که در وصل و وقف باقی میماند. پیش از حروف الفبا سه حکم دارد.
اخفای شفوی
هرگاه پس از میم ساکن باء بیاید، میم با غنه پنهان میشود. این «الإِخْفَاء الشَّفَوِيّ» است، زیرا میم و باء هر دو از لبها ادا میشوند. لبها آرام و بیفشار بسته میشوند. این قول برگزیدهٔ ابن جزری و همان قول معمول است: «به انتخاب استادان قرائت». گروهی اظهار را پیش از باء برگزیدهاند؛ ابن جزری در النشر نقل میکند که این انتخاب مکی بوده است.
اخفای شفوی
تَرۡمِيهِمبِحِجَارَةٖتَرْمِيْهِمْبِحِجَارَةٍ
الفيل ۴
وَهُمبِٱلۡأٓخِرَةِوَهُمْبِالْاٰخِرَةِ
يوسف ۳۷
وَمَا هُمبِمُؤۡمِنِينَوَمَا هُمْبِمُؤْمِنِيْنَ
البقرة ۸
ادغام دو میم
هرگاه پس از میم ساکن میم متحرک بیاید، اولی در دومی با غنهای دو حرکتی ادغام میشود؛ میم دوم تشدید دارد.
ادغام دو میم
وَلَهُممَّا يَشۡتَهُونَوَلَهُمْمَّا يَشْتَهُوْنَ
النحل ۵۷
أَممَّن يَكُونُاَمْمَّنْ يَّكُوْنُ
النساء ۱۰۹
اظهار شفوی
پیش از هر حرفی جز باء و میم، «الإِظْهَار الشَّفَوِيّ» لازم است. پیش از واو و فاء بهویژه مراقب باشید که میم در آنجا پنهان نشود، زیرا فاء به آن نزدیک است و واو با آن هممخرج است، چنانکه ناظم میگوید: «از پنهان کردن آن پیش از واو و فاء بپرهیز».
اظهار شفوی
عَلَيۡهِمۡوَلَاعَلَيْهِمْوَلَا
الفاتحة ۷
وَهُمۡفِيهَاوَهُمْفِيْهَا
البقرة ۲۵
أَمۡ لَمۡاَمْ لَمْ
البقرة ۶
ءَأَنذَرۡتَهُمۡ أَمۡءَاَنْذَرْتَهُمْ اَمْ
البقرة ۶
نکته
هرگاه پس از میم جمع حرف ساکنی بیاید، برای جلوگیری از التقای ساکنین ضمه میگیرد، مانند ﴿عَلَيۡهِمُ ٱلذِّلَّةُعَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ﴾(البقرة ۶۱).
منابع: ابن الجزری، «المقدمة الجزرية»، ابیات ۶۳ تا ۶۴؛ ابن الجزری، «النشر في القراءات العشر»: الكلام على الميم الساكنة؛ مکی بن ابی طالب، «الرعاية لتجويد القراءة»: باب الميم؛ المرصفی، «هداية القاري إلى تجويد كلام الباري»: أحكام الميم الساكنة.