«هَاء الكِنَايَة» هاء زائدی است که به مفرد مذکر غایب اشاره دارد و به اسم، فعل و حرف می‌پیوندد. کشیدن آن را «الصِّلَة» می‌نامند: پس از هاء مضموم واوی کوچک و پس از هاء مکسور یائی کوچک می‌آید، با شرایطی معین.
چهار حالت آن
| حالت | حکم | مثال |
|---|---|---|
| میان دو حرف متحرک | کشیده می‌شود: صلهٔ صغری دو حرکت؛ اگر همزه بیاید، صلهٔ کبری ۴ یا ۵ | ﴿إِنَّهُۥ هُوَاِنَّهٗ هُوَ﴾ (الإسراء ۱) ﴿مَالَهُۥٓ أَخۡلَدَهُۥمَالَهٗٓ اَخْلَدَهٗ﴾ (الهمزة ۳) |
| میان دو حرف ساکن | کشیده نمی‌شود | ﴿فِيهِ ٱلۡقُرۡءَانُفِيْهِ الْقُرْاٰنُ﴾ (البقرة ۱۸۵) |
| پیش از آن متحرک، پس از آن ساکن | کشیده نمی‌شود | ﴿لَهُ ٱلۡمُلۡكُلَهُ الْمُلْكُ﴾ (التغابن ۱) |
| پیش از آن ساکن، پس از آن متحرک | در روایت حفص کشیده نمی‌شود | ﴿فِيهِۛ هُدٗىفِيْهِﶎ هُدًي﴾ (البقرة ۲) |
قاعده: هاء هنگامی که میان دو حرف متحرک باشد کشیده می‌شود و در غیر آن نه. در وقف هرگز صله‌ای نیست؛ بر هاء ساکن وقف می‌شود.
استثناها در روایت حفص
- ﴿يَرۡضَهُ لَكُمۡۗيَرْضَهُ لَكُمْﵧ﴾ (الزمر ۷): هاء میان دو حرف متحرک است، اما کشیده نمی‌شود؛ تنها ضمه‌ای کوتاه دارد.
- ﴿أَرۡجِهۡاَرْجِهْ﴾ (الأعراف ۱۱۱) در سورهٔ اعراف و شعراء، و ﴿فَأَلۡقِهۡفَاَلْقِهْ﴾ (النمل ۲۸): هاء ساکن است.
- ﴿فِيهِۦ مُهَانًافِيْهٖ مُهَانًا﴾ (الفرقان ۶۹): پیش از آن حرف ساکن است، با این حال کشیده می‌شود.
- ﴿وَيَتَّقۡهِوَيَتَّقْهِ﴾ (النور ۵۲): هاء پس از قاف ساکن کسره دارد، بدون صله.
- ﴿أَنسَىٰنِيهُاَنْسٰىنِيْهُ﴾ (الكهف ۶۳) و ﴿عَلَيۡهُ ٱللَّهَعَلَيْهُ اللّٰهَ﴾ (الفتح ۱۰): در روایت حفص هاء ضمه دارد، برخلاف کسرهٔ معمول.
منابع: ابن الجزری، «النشر في القراءات العشر»: باب هاء الكناية؛ المرصفی، «هداية القاري إلى تجويد كلام الباري»: هاء الكناية وأحكامها.