Online Quran
فارسیFA

قواعد تجوید

کلمات ویژه در روایت حفص

گردآوری و ویرایش: سید عبدالسلام

بازبینی علمی متن اصلی: دکتر عظمی, امام سید سراج منیر

این ترجمه بر پایهٔ متن عربی، اردو و انگلیسیِ بازبینی‌شده به دست عالمان است.

به‌روزرسانی:

خط مصحف:
راهنمای رنگ‌ها

در مثال‌های قرآنی تنها حروفی رنگی شده‌اند که قاعده بر آن‌ها جاری است؛ بقیهٔ کلمه سیاه می‌ماند. هر رنگ در سراسر کتاب یک معنای ثابت دارد:

غنه: اخفا، اقلاب، ادغام با غنه، نون و میم مشدد
اظهار: حلقی، شفوی، قمری
حرفی که نوشته می‌شود ولی خوانده نمی‌شود، یا بدون غنه کاملاً ادغام می‌شود
قلقله
مدّ دو حرکتی: طبیعی، بدل، صلهٔ صغری، عوض
مدّ چهار یا پنج حرکتی: متصل، منفصل، صلهٔ کبری
مدّ لازم شش حرکتی
مدّ ۲، ۴ یا ۶ حرکتی: عارض للسکون و لین هنگام وقف
تفخیم (درشت)
ترقیق (نازک)
حرفی که در مثال بررسی می‌شود
موارد خاص: سکت، اماله، تسهیل، اشمام

این خلاصه‌ای از جاهایی است که در روایت حفص از عاصم از طریق شاطبیه حکمی ویژه دارند و برای مرور آسان در یک جدول گرد آمده‌اند. بیشترشان در فصل‌های خود توضیح داده شده‌اند:

جاحکم در روایت حفص
﴿عِوَجَاۜ﴾ (الكهف ۱) ﴿قَيِّمٗا﴾ (الكهف ۲)سکتی کوتاه بر الف عوجا، بدون نفس
﴿مِن مَّرۡقَدِنَاۜۗ﴾ (يس ۵۲)سکت بر الف مرقدنا، سپس هذا
﴿مَنۡۜ رَاقٖ﴾ (القيامة ۲۷)سکت بر نون، پس ادغامی نیست
﴿بَلۡۜ رَانَ﴾ (المطففين ۱۴)سکت بر لام، پس ادغامی نیست
﴿مَجۡر۪ىٰهَا﴾ (هود ۴۱)«الإِمَالَة» کبری: فتحه به سوی کسره و الف به سوی یاء میل می‌کند؛ راء نازک است
﴿ءَايَٰتُهُۥٓۖ ءَا۬عۡجَمِيّٞ﴾ (فصلت ۴۴)«التَّسْهِيل» همزهٔ دوم، میان همزه و الف
﴿لَا تَأۡمَ۬نَّا﴾ (يوسف ۱۱)ادغام نون در نون همراه با «الإِشْمَام» (گرد کردن لب‌ها) که برتر است، یا اظهار همراه با «الرَّوْم»
﴿مِن ضَعۡفٖ﴾ (الروم ۵۴)در هر سه جا: فتحه بر ضاد که برتر است، یا ضمه
﴿وَيَبۡصُۜطُ﴾ (البقرة ۲۴۵) ﴿بَصۜۡطَةٗۖ﴾ (الأعراف ۶۹)تنها با سین
﴿ٱلۡمُصَۜيۡطِرُونَ﴾ (الطور ۳۷)با صاد یا سین؛ صاد برتر است
﴿بِمُصَيۡطِرٍ﴾ (الغاشية ۲۲)تنها با صاد
﴿مَالِيَهۡۜ﴾ (الحاقة ۲۸) ﴿هَلَكَ﴾ (الحاقة ۲۹)در وصل: سکت با اظهار، یا ادغام
﴿الٓمٓ ١﴾ (آل عمران ۱) ﴿ٱللَّهُ﴾ (آل عمران ۲)در وصل: شش حرکت بر میم، یا دو
﴿كٓهيعٓصٓ ١﴾ (مريم ۱) ﴿عٓسٓقٓ ٢﴾ (الشورى ۲)عین: چهار یا شش حرکت؛ و شش اولی است
﴿يسٓ ١﴾ (يس ۱) ﴿وَٱلۡقُرۡءَانِ﴾ (يس ۲) ﴿نٓۚ وَٱلۡقَلَمِ﴾ (القلم ۱)اظهار نون ساکن پیش از واو
﴿ءَآلذَّكَرَيۡنِ﴾ (الأنعام ۱۴۳) ﴿ءَآلۡـَٰٔنَ﴾ (يونس ۵۱) ﴿قُلۡ ءَآللَّهُ﴾ (يونس ۵۹)تبدیل همزهٔ وصل به الفی شش‌حرکتی، یا تسهیل آن
﴿ٱرۡكَب مَّعَنَا﴾ (هود ۴۲) ﴿يَلۡهَثۚ ذَّٰلِكَ﴾ (الأعراف ۱۷۶)ادغام باء در میم، و ثاء در ذال
﴿نَخۡلُقكُّم﴾ (المرسلات ۲۰)ادغام کامل که برتر است، یا ناقص
﴿كُلُّ فِرۡقٖ﴾ (الشعراء ۶۳)راء درشت یا نازک
﴿ءَاتَىٰنِۦَ ٱللَّهُ﴾ (النمل ۳۶)در وقف: با یاء ساکن یا بدون آن
﴿سَلَٰسِلَاْ﴾ (الانسان ۴)در وقف: با الف یا با سکون
﴿يَرۡضَهُ لَكُمۡۗ﴾ (الزمر ۷)ضمه بر هاء، بدون صله
﴿فِيهِۦ مُهَانًا﴾ (الفرقان ۶۹)صلهٔ هاء با آنکه حرف پیش از آن ساکن است
جاحکم در روایت حفص
﴿عِوَجًا﴾ (الكهف ۱) ﴿قَيِّمًا﴾ (الكهف ۲)سکتی کوتاه بر الف عوجا، بدون نفس
﴿مِنْ مَّرْقَدِنَاﴱ﴾ (يس ۵۲)سکت بر الف مرقدنا، سپس هذا
﴿مَنْﶌ رَاقٍ﴾ (القيامة ۲۷)سکت بر نون، پس ادغامی نیست
﴿بَلْﶌ رَانَ﴾ (المطففين ۱۴)سکت بر لام، پس ادغامی نیست
﴿مَجْرٖىهَا﴾ (هود ۴۱)«الإِمَالَة» کبری: فتحه به سوی کسره و الف به سوی یاء میل می‌کند؛ راء نازک است
﴿اٰيٰتُهٗﵧ ءَاَۙعْجَمِيٌّ﴾ (فصلت ۴۴)«التَّسْهِيل» همزهٔ دوم، میان همزه و الف
﴿لَا تَاْمَنَّا﴾ (يوسف ۱۱)ادغام نون در نون همراه با «الإِشْمَام» (گرد کردن لب‌ها) که برتر است، یا اظهار همراه با «الرَّوْم»
﴿مِنْ ضُۙعْفٍ﴾ (الروم ۵۴)در هر سه جا: فتحه بر ضاد که برتر است، یا ضمه
﴿وَيَبْصُۜطُﵣ﴾ (البقرة ۲۴۵) ﴿بَصْۜطَةًﵐ﴾ (الأعراف ۶۹)تنها با سین
﴿الْمُصَۜيْطِرُوْنَ﴾ (الطور ۳۷)با صاد یا سین؛ صاد برتر است
﴿بِمُصَۜيْطِرٍ﴾ (الغاشية ۲۲)تنها با صاد
﴿مَالِيَهْ﴾ (الحاقة ۲۸) ﴿هَلَكَ﴾ (الحاقة ۲۹)در وصل: سکت با اظهار، یا ادغام
﴿الٓمَّٓ ١﴾ (آل عمران ۱) ﴿اللّٰهُ﴾ (آل عمران ۲)در وصل: شش حرکت بر میم، یا دو
﴿كٓهٰيٰعٓصٓ ١﴾ (مريم ۱) ﴿عٓسٓقٓ ٢﴾ (الشورى ۲)عین: چهار یا شش حرکت؛ و شش اولی است
﴿يٰسٓ ١﴾ (يس ۱) ﴿وَالْقُرْاٰنِ﴾ (يس ۲) ﴿نٓ وَالْقَلَمِ﴾ (القلم ۱)اظهار نون ساکن پیش از واو
﴿ءٰٓالذَّكَرَيْنِ﴾ (الأنعام ۱۴۳) ﴿آٰلْـٰٔنَ﴾ (يونس ۵۱) ﴿قُلْ آٰللّٰهُ﴾ (يونس ۵۹)تبدیل همزهٔ وصل به الفی شش‌حرکتی، یا تسهیل آن
﴿ارْكَبْ مَّعَنَا﴾ (هود ۴۲) ﴿يَلْهَثْﵧ ذٰلِكَ﴾ (الأعراف ۱۷۶)ادغام باء در میم، و ثاء در ذال
﴿نَخْلُقْكُّمْ﴾ (المرسلات ۲۰)ادغام کامل که برتر است، یا ناقص
﴿كُلُّ فِرْقٍ﴾ (الشعراء ۶۳)راء درشت یا نازک
﴿اٰتٰىنِۦَ اللّٰهُ﴾ (النمل ۳۶)در وقف: با یاء ساکن یا بدون آن
﴿سَلٰسِلَا۠﴾ (الانسان ۴)در وقف: با الف یا با سکون
﴿يَرْضَهُ لَكُمْﵧ﴾ (الزمر ۷)ضمه بر هاء، بدون صله
﴿فِيْهٖ مُهَانًا﴾ (الفرقان ۶۹)صلهٔ هاء با آنکه حرف پیش از آن ساکن است
نکته
در مصحف هند و پاکستان ﴿مِنْ ضُۙعْفٍ﴾ (الروم ۵۴) با ضمه بر ضاد و علامتی کوچک بر روی آن نوشته شده است؛ برای حفص از طریق شاطبیه فتحه مقدم است و ضمه نیز جایز است. بر صاد ﴿الْمُصَۜيْطِرُوْنَ﴾ (الطور ۳۷) و ﴿بِمُصَۜيْطِرٍ﴾ (الغاشية ۲۲) همان سینِ کوچک آمده، اما حکم متفاوت است: در سورهٔ طور صاد یا سین، و صاد مقدم است؛ در سورهٔ غاشیه تنها صاد. علامت سکت بر «عوجا» در متن دیجیتالی که این‌جا به کار رفته دیده نمی‌شود، اما سکت انجام می‌شود. بر ﴿لَا تَاْمَنَّا﴾ (يوسف ۱۱) و ﴿اٰيٰتُهٗﵧ ءَاَۙعْجَمِيٌّ﴾ (فصلت ۴۴) علامت‌های کوچکی برای اشمام و تسهیل هست، چنان‌که در جدول آمده است.
منابع: ابن الجزری، «النشر في القراءات العشر»: فرش الحروف في مواضعها من الكتاب؛ المرصفی، «هداية القاري إلى تجويد كلام الباري»: الكلمات الخاصة برواية حفص.