Takrif dan faedah
Sifah (الصِّفَة) ialah cara huruf terbentuk di makhrajnya: sama ada nafas mengalir atau tertahan, sama ada bunyi mengalir atau tertahan, sama ada lidah terangkat atau kekal di bawah, dan seterusnya. Makhraj menentukan di mana huruf dibentuk; sifat menentukan bagaimana.
- Faedah pertama: membezakan huruf-huruf yang berkongsi makhraj; tanpa sifat, Ta', Dal dan Ta akan menjadi satu bunyi.
- Kedua: memperelok sebutan huruf-huruf dari makhraj yang berbeza.
- Ketiga: mengetahui huruf yang kuat dan lemah, supaya tahu di mana idgham diharuskan dan di mana tidak.
Sifat terbahagi kepada dua jenis: Sifat Lazimah (الصِّفَات اللَّازِمَة), yang tidak pernah berpisah daripada huruf dan menjadi tajuk bab ini; dan Sifat 'Aridah (الصِّفَات العَارِضَة), yang muncul dalam sesetengah keadaan dan tidak dalam keadaan lain, seperti Tafkhim dan Tarqiq, Izhar, Idgham, Iqlab, Ikhfa', Madd dan Qasr. Ibn al-Jazari mengira tujuh belas sifat tetap, manakala Makki dalam ar-Ri'ayah menyebut lebih banyak sifat dan nama. Ia terbahagi kepada dua: yang mempunyai lawan dan yang tidak.
Sifat yang mempunyai lawan
| Sifat | Takrif | Huruf |
|---|---|---|
| Hams (الهَمْس) | Nafas mengalir ketika huruf disebut, kerana tekanan yang lemah pada makhraj | فَحَثَّهُ شَخْصٌ سَكَتْ (10) |
| Jahr (الجَهْر) | Nafas tertahan kerana tekanan yang kuat pada makhraj | Semua yang lain (18) |
| Shiddah (الشِّدَّة) | Bunyi tertahan kerana tekanan yang sempurna pada makhraj | أَجِدْ قَطٍ بَكَتْ (8) |
| Tawassut (التَّوَسُّط) | Bunyi di antara Shiddah dan Rakhawah | لِنْ عُمَرْ (5) |
| Rakhawah (الرَّخَاوَة) | Bunyi mengalir kerana tekanan yang lemah | Selebihnya (15) |
| Isti'la' (الاسْتِعْلَاء) | Pangkal lidah terangkat ke lelangit | خُصَّ ضَغْطٍ قِظْ (7) |
| Istifal (الاسْتِفَال) | Lidah kekal di bawah, jauh dari lelangit | Selebihnya (21) |
| Itbaq (الإِطْبَاق) | Sebahagian lidah melekap pada lelangit dan bunyi terkepung di antara keduanya | ص ض ط ظ (4) |
| Infitah (الانْفِتَاح) | Lidah terpisah daripada lelangit dan udara lalu di antara keduanya | Selebihnya (24) |
| Idhlaq (الإِذْلَاق) | Huruf ringan dan cepat, keluar dari hujung lidah atau bibir | فِرَّ مِنْ لُبِّ (6) |
| Ismat (الإِصْمَات) | Dari segi bahasa «menahan»; dari segi istilah berat (bukan Tafkhim): tiada kalimah Arab dengan empat atau lima huruf asal yang dibina daripada huruf-huruf ini sahaja | Selebihnya (22) |
Sifat yang tidak mempunyai lawan
| Sifat | Takrif | Huruf |
|---|---|---|
| Safir (الصَّفِير) | Bunyi tajam tambahan seperti siulan burung | ص ز س |
| Qalqalah (القَلْقَلَة) | Makhraj bergetar apabila huruf mati, menghasilkan lantunan yang jelas | قُطْبُ جَدٍ |
| Lin (اللِّين) | Huruf keluar dengan mudah, tanpa susah payah | Waw dan Ya mati selepas fathah |
| Inhiraf (الانْحِرَاف) | Huruf condong ke makhraj lain selepas keluar dari makhrajnya | ل ر |
| Takrir (التَّكْرِير) | Hujung lidah bergetar dengan Ra'; ia dipelajari untuk dielakkan | ر |
| Tafashshi (التَّفَشِّي) | Udara tersebar di dalam mulut | ش |
| Istitalah (الاسْتِطَالَة) | Bunyi memanjang di sepanjang tepi lidah dari hadapan ke belakang | ض |
Sesetengah ulama, seperti al-Marsafi, menambah Ghunnah (الغُنَّة) bagi Nun dan Mim, dan Khafa' (الخَفَاء) (samar) bagi huruf mad dan Ha'.
Jadual sifat setiap huruf
Lima lajur pertama memberi satu sifat daripada setiap pasangan: (1) Hams atau Jahr, (2) Shiddah, Tawassut atau Rakhawah, (3) Isti'la' atau Istifal, (4) Itbaq atau Infitah, (5) Idhlaq atau Ismat. Setiap huruf mempunyai sekurang-kurangnya lima sifat dan boleh mencapai tujuh.
| Huruf | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | Lain-lain |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ء | Jahr | Shiddah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| ب | Jahr | Shiddah | Istifal | Infitah | Idhlaq | Qalqalah |
| ت | Hams | Shiddah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| ث | Hams | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| ج | Jahr | Shiddah | Istifal | Infitah | Ismat | Qalqalah |
| ح | Hams | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| خ | Hams | Rakhawah | Isti'la' | Infitah | Ismat | · |
| د | Jahr | Shiddah | Istifal | Infitah | Ismat | Qalqalah |
| ذ | Jahr | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| ر | Jahr | Tawassut | Istifal | Infitah | Idhlaq | Inhiraf، Takrir |
| ز | Jahr | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | Safir |
| س | Hams | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | Safir |
| ش | Hams | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | Tafashshi |
| ص | Hams | Rakhawah | Isti'la' | Itbaq | Ismat | Safir |
| ض | Jahr | Rakhawah | Isti'la' | Itbaq | Ismat | Istitalah |
| ط | Jahr | Shiddah | Isti'la' | Itbaq | Ismat | Qalqalah |
| ظ | Jahr | Rakhawah | Isti'la' | Itbaq | Ismat | · |
| ع | Jahr | Tawassut | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| غ | Jahr | Rakhawah | Isti'la' | Infitah | Ismat | · |
| ف | Hams | Rakhawah | Istifal | Infitah | Idhlaq | · |
| ق | Jahr | Shiddah | Isti'la' | Infitah | Ismat | Qalqalah |
| ك | Hams | Shiddah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| ل | Jahr | Tawassut | Istifal | Infitah | Idhlaq | Inhiraf |
| م | Jahr | Tawassut | Istifal | Infitah | Idhlaq | Ghunnah |
| ن | Jahr | Tawassut | Istifal | Infitah | Idhlaq | Ghunnah |
| ه | Hams | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | · |
| و | Jahr | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | Lin |
| ي | Jahr | Rakhawah | Istifal | Infitah | Ismat | Lin |
Lin dalam jadual ini hanya untuk Waw dan Ya yang mati selepas fathah.
Kuat dan lemah
Sifat kuat: Jahr, Shiddah, Isti'la', Itbaq, Safir, Qalqalah, Inhiraf, Takrir, Tafashshi, Istitalah dan Ghunnah. Sifat lemah: Hams, Rakhawah, Istifal, Infitah, Lin dan Khafa'. Tawassut, Idhlaq dan Ismat tidak digolongkan kuat atau lemah, menurut al-Marsafi dan lain-lain. Sesuatu huruf itu kuat atau lemah mengikut bilangan sifat kuat yang dihimpunnya; huruf paling kuat ialah Ta' dan paling lemah ialah Ha'.