Hukum Tajwid

Kandungan

1. Pengenalan kepada Ilmu TajwidDari segi bahasa, tajwid bermaksud memperelok atau menjadikan sesuatu cemerlang. Dari segi istilah, ia bermaksud menyebut setiap huruf dari makhrajnya dan…
2. Isti'azah dan BasmalahIsti'adhah ialah mengucapkan sebelum membaca أعوذ بالله من الشيطان الرجيم ("Aku berlindung kepada Allah daripada syaitan yang direjam"). Para qari memilih…
3. Makharij: Tempat Keluar HurufMakhraj ialah tempat terhentinya bunyi huruf, yang memberinya identiti tersendiri. Untuk mencarinya, sukunkan atau syaddahkan huruf itu, letakkan hamzah…
4. Sifat: Sifat-sifat HurufSifah ialah cara huruf terbentuk di makhrajnya: sama ada nafas mengalir atau tertahan, sama ada bunyi mengalir atau tertahan, sama ada lidah terangkat…
5. Huruf Satu demi SatuSelepas makharij dan sifat, pembaca perlu mengenali setiap huruf secara tersendiri: makhrajnya, sifat utamanya, dan kesilapan yang berlaku ketika…
6. Tafkhim dan Tarqiq: Huruf Tebal dan NipisTafkhim dari segi bahasa bermaksud menggemukkan; dari segi istilah ialah kepenuhan yang masuk ke dalam bunyi huruf sehingga mulut penuh dengan gemanya.…
7. Hukum Ra'Ra' ialah huruf Istifal, namun ia tebal dalam sesetengah keadaan dan nipis dalam keadaan lain. Ramai ulama berpendapat asalnya tebal, sebab itu yang…
8. Hukum Lam SakinahLam sakinah dalam al-Quran ada lima jenis: Lam at-Ta'rif, Lam fi'il, Lam huruf, Lam amar dan Lam isim. Setiap satu mempunyai hukum apabila bertemu huruf…
9. Hukum Nun Sakinah dan TanwinNun Sakinah ialah Nun tanpa baris yang kekal ketika wasal dan waqaf; ia terdapat pada isim, fi'il dan huruf, di tengah atau di akhir kalimah. Tanwin ialah…
10. Izhar HalqiIzhar bermaksud menjelaskan; dari segi istilah ialah menyebut Nun mati atau tanwin dari makhrajnya tanpa tambahan Ghunnah apabila diikuti huruf…
11. IdghamIdgham bermaksud memasukkan; dari segi istilah ialah huruf mati bertemu huruf berbaris sehingga kedua-duanya menjadi satu huruf bersyaddah daripada jenis…
12. IqlabIqlab bermaksud menukar; dari segi istilah ialah menukar Nun mati atau tanwin menjadi Mim tersembunyi sebelum Ba, dengan Ghunnah. Hurufnya hanya satu, Ba…
13. Ikhfa' HaqiqiIkhfa' bermaksud menyembunyikan; dari segi istilah ialah menyebut Nun mati atau tanwin dalam keadaan antara izhar dan idgham, tanpa syaddah, sambil…
14. Hukum Mim SakinahMim Sakinah ialah Mim tanpa baris yang kekal ketika wasal dan waqaf. Sebelum huruf-huruf hijaiyah ia mempunyai tiga hukum.
15. Nun dan Mim Bersyaddah, serta Tahap GhunnahGhunnah ialah bunyi sengau yang terbina dalam Nun dan Mim, keluar dari Khayshum, tanpa gerakan lidah. Jika hidung dipicit, ia berhenti. Ia sifat tetap Nun…
16. Mithlayn, Mutajanisayn dan MutaqaribaynApabila dua huruf bertemu dalam tulisan dan sebutan, ia mempunyai empat nama mengikut hubungan makhraj dan sifatnya:
17. QalqalahQalqalah bermaksud getaran; dari segi istilah ialah lantunan bunyi ketika menyebut huruf mati sehingga kedengaran gema yang kuat. Lima hurufnya terhimpun…
18. Mad dan Qasr: Memanjangkan BacaanMadd bermaksud tambahan; dari segi istilah ialah memanjangkan bunyi dengan huruf mad apabila ia bertemu hamzah atau sukun. Qasr bermaksud menahan; dari…
19. Madd Asli (Tabi'i)Ia mad yang tanpanya huruf itu sendiri tidak wujud, dan tidak memerlukan sebab seperti hamzah atau sukun. Ia dua harakat, ketika wasal dan waqaf. Yang…
20. Mad kerana hamzahMadd Muttasil: hamzah datang selepas huruf mad dalam kalimah yang sama. Ia wajib; bagi Hafs melalui tariq asy-Syatibiyyah panjangnya empat atau lima…
21. Mad kerana sukunMadd Lazim: sukun asli, yang ada ketika wasal dan waqaf, datang selepas huruf mad, seperti kata penyair: "ia lazim jika selepas huruf mad datang sukun…
22. Ha' al-Kinayah: Ha' DhamirHa' al-Kinayah ialah Ha' tambahan yang merujuk kepada seorang lelaki ghaib, bersambung dengan isim, fi'il dan huruf. Memanjangkannya dinamakan Silah: Ha'…
23. Hamzah Wasal dan Hamzah Qat'Hamzat al-Qat' disebut ketika memulakan dan ketika wasal; dalam Mushaf ia mempunyai kepala 'Ain kecil (ء), seperti pada. Hamzat al-Wasl ialah hamzah…
24. Waqaf dan Ibtida': Berhenti dan MemulakanPenyair berkata: "selepas menyempurnakan huruf, wajib mengetahui tempat waqaf dan ibtida." Mengetahui di mana berhenti dan memulakan menyempurnakan…
25. Cara Berhenti di Akhir KalimahCara asas berhenti pada kalimah berbaris ialah Sukun semata-mata; tidak pernah berhenti dengan baris penuh. Rawm dan Ishmam juga diharuskan dengan…
26. Maqtu' dan Mawsul: Kalimah Terpisah dan BersambungKalimah Maqtu' ditulis dalam Mushaf terpisah daripada kalimah selepasnya; kalimah Mawsul ditulis bersambung dengannya. Mengetahuinya penting bagi Waqf…
27. Ta' Maftuhah: Akhiran Muannas yang Ditulis dengan TaAkhiran muannas pada isim biasanya ditulis sebagai Ta' Marbutah (ة) dan dihentikan sebagai Ha'. Di tempat-tempat tertentu dalam Mushaf ia ditulis sebagai…
28. Tanda-tanda Mushaf MadinahDabt ialah kumpulan tanda yang diletakkan pada huruf untuk menunjukkan baris dan hukumnya. Dalam Mushaf Madinah ia mengikut ketetapan yang teliti, maka…
29. Kalimah Khusus dalam Riwayat HafsIni ialah ringkasan tempat-tempat yang mempunyai hukum khas dalam riwayat Hafs daripada Asim melalui tariq asy-Syatibiyyah, dihimpunkan dalam satu jadual…
30. Teks al-Muqaddimah al-JazariyyahSyair lengkap untuk dihafaz dan diulang kaji, mengikut kiraan lazim 109 bait. Tajuk-tajuknya bukan sebahagian daripada syair; ia ditambah untuk…
31. Glosari IstilahIstilah Arab yang digunakan dalam buku ini dengan ejaan Rumi sebagaimana digunakan dalam edisi bahasa Inggeris, supaya edisi-edisi dapat dipadankan.

Segala puji bagi Allah yang menurunkan Kitab kepada hamba-Nya dan tidak menjadikan padanya sebarang kebengkokan. Selawat dan salam ke atas Nabi yang diperintahkan membaca al-Quran dengan tartil, ke atas keluarga dan para sahabatnya, dan ke atas semua yang menerima Kitab Allah daripada mereka dengan bacaan yang betul hingga hari akhirat.

Ini ialah sebuah buku yang lengkap tentang hukum-hukum Tajweed (التَّجْوِيد). Tujuannya menghimpunkan setiap hukum ilmu ini dalam susunan pengajaran yang jelas: setiap topik dibuka dengan teks Imam Ibn al-Jazari, diikuti huraian, contoh berwarna daripada al-Quran, peringatan tentang kesilapan biasa, dan akhirnya sumber-sumbernya.

Kaedah buku ini

• Riwayat: buku ini mengikut riwayat Hafs 'an 'Asim (حَفْص عَنْ عَاصِم) melalui tariq Ash-Shatibiyyah (الشَّاطِبِيَّة), riwayat yang digunakan dalam penulisan Mushaf Madinah dan kebanyakan mushaf bercetak. Apabila tariq Tayyibat an-Nashr (طَيِّبَة النَّشْر) mempunyai pilihan yang berbeza, ia disebut sebagai maklumat sahaja.
• Sumber: asas buku ini ialah karya Imam Ibn al-Jazari: Al-Muqaddimah al-Jazariyyah (المُقَدِّمَة الجَزَرِيَّة), an-Nashr dan at-Tamhid. Seterusnya ar-Ri'ayah karya Makki ibn Abi Talib untuk huraian huruf dan sifat-sifatnya, dan Hidayat al-Qari karya al-Marsafi untuk perincian, contoh dan susunan pengajaran.

• Rujukan: bait-bait Al-Muqaddimah al-Jazariyyah dinomborkan mengikut kiraan lazim 109 bait. Bagi buku-buku lain, tempat topik itu dibincangkan disebut, bukan nombor halaman, kerana edisinya berbeza-beza.
• Perbezaan pendapat: apabila para ulama berbeza pendapat, pandangan-pandangan itu disebut secara ringkas, diikuti apa yang diamalkan dalam riwayat Hafs melalui tariq asy-Syatibiyyah.

Sumber-sumber

Imam Ibn al-Jazari (751 hingga 833 H)

Syamsuddin Abu al-Khair Muhammad ibn Muhammad ibn Muhammad ibn Ali ibn Yusuf al-Jazari dari Damsyik, seorang ulama bermazhab Syafie, ialah guru qiraat yang terulung pada zamannya dan autoriti besar yang terakhir dalam ilmu qiraat. Beliau lahir di Damsyik pada tahun 751 H dan wafat di Syiraz pada tahun 833 H. Karya-karyanya dalam bidang ini termasuk syair yang dikenali sebagai Al-Muqaddimah al-Jazariyyah; at-Tamhid fi 'Ilm at-Tajwid, yang ditulis pada awal perjalanan ilmiahnya; an-Nashr fi al-Qira'at al-'Ashr, karya paling luas dan paling teliti tentang qiraat mutawatir; dan versi syairnya Tayyibat an-Nashr. Oleh itu kata-katanya menjadi asas buku ini.

Makki ibn Abi Talib al-Qaisi (355 hingga 437 H)

Abu Muhammad Makki ibn Abi Talib Hammusy al-Qaisi lahir di Kairouan pada tahun 355 H dan wafat di Cordoba pada tahun 437 H; beliau seorang pakar qiraat dan bahasa Arab. Karyanya ar-Ri'ayah li-Tajwid al-Qira'ah wa Tahqiq Lafz at-Tilawah antara buku terawal yang khusus membincangkan tajwid. Ia paling terperinci dalam menghuraikan huruf satu demi satu, menerangkan sifat dan namanya, dan memberi amaran tentang kesilapan yang dilakukan pembaca pada setiap huruf.

Syeikh Abdul Fattah al-Marsafi (wafat 1409 H)

Syeikh Abdul Fattah ibn as-Sayyid Ajami al-Marsafi dari Mesir ialah ulama qiraat pada abad keempat belas Hijrah. Karyanya Hidayat al-Qari ila Tajwid Kalam al-Bari antara buku tajwid moden yang paling lengkap dalam riwayat Hafs, terkenal dengan susunan pengajarannya, banyaknya contoh, dan liputannya tentang perkara halus dan kalimah khusus.

Istilah

Istilah teknikal ilmu ini dikekalkan dalam bentuk Arabnya dalam setiap bahasa buku ini, kerana ia nama tetap yang patut dipelajari oleh pelajar sebagaimana adanya. Dalam edisi ini setiap istilah ditulis dengan huruf Rumi, dengan bentuk Arabnya dalam kurungan pada sebutan pertama dalam setiap bab, contohnya Ghunnah (الغُنَّة). Glosari dalam tiga bahasa terdapat di hujung buku.

Panduan warna

Dalam contoh al-Quran hanya huruf yang terkena hukum diwarnakan; bahagian perkataan yang lain kekal hitam. Setiap warna mempunyai satu makna tetap di seluruh buku:

Lampiran 3: Sumber

• Ibn al-Jazari, Muhammad ibn Muhammad (wafat 833 H): al-Muqaddimah fi-ma 'ala Qari' al-Quran an Ya'lamah (al-Muqaddimah al-Jazariyyah). Salah satu edisi kritisnya disediakan oleh Dr. Ayman Rusydi Suwaid.
• Ibn al-Jazari: an-Nashr fi al-Qira'at al-'Ashr, dibetulkan oleh Syeikh Ali Muhammad ad-Dabba'; terdapat edisi lain.
• Ibn al-Jazari: at-Tamhid fi 'Ilm at-Tajwid, disunting oleh Dr. Ghanim Qadduri al-Hamad.
• Makki ibn Abi Talib al-Qaisi (wafat 437 H): ar-Ri'ayah li-Tajwid al-Qira'ah wa Tahqiq Lafz at-Tilawah, disunting oleh Dr. Ahmad Hasan Farhat.
• Abdul Fattah as-Sayyid Ajami al-Marsafi (wafat 1409 H): Hidayat al-Qari ila Tajwid Kalam al-Bari.
• Al-Qasim ibn Firruh asy-Syatibi (wafat 590 H): Hirz al-Amani wa Wajh at-Tahani (asy-Syatibiyyah).