Definicija tedžvida
Jezički, tedžvid znači poboljšati ili učiniti izvrsnim. Terminološki, to je izgovaranje svakog harfa iz njegovog mahredža i davanje mu njegovog prava (حقّ) i onoga što mu pripada (مستحقّ) od svojstava. Imam Ibn el-Džezeri definisao ga je ovako:
Pravo harfa je skup njegovih stalnih svojstava koja ga nikad ne napuštaju, kao što su Jahr (الجَهْر), Shiddah (الشِّدَّة) i Isti'la' (الاسْتِعْلَاء). Ono što mu pripada je ono što proizlazi iz tih svojstava ili iz susjednih harfova, kao što su Tafkhim (التَّفْخِيم) i Tarqiq (التَّرْقِيق), Izhar (الإِظْهَار), Idgham (الإِدْغَام), Ikhfa' (الإِخْفَاء), Madd (المَدّ) i Qasr (القَصْر). „Vratiti svaki harf njegovom izvoru“ znači izgovoriti ga iz njegovog mahredža; „izgovoriti njemu sličan kao njega samog“ znači dati istom harfu isto svojstvo svugdje, a ne učiti ga lijepo na jednom mjestu, a nemarno na drugom.
Imam zatim objašnjava da se to mora činiti blago, bez naprezanja i pretjerivanja, i da se postiže samo vježbom, to jest mnogo ponavljanja pod nadzorom vještog učitelja.
Predmet, korist i propis
- Predmet: riječi Kur'ana, s obzirom na davanje njihovim harfovima prava i onoga što im pripada.
- Korist: čuvanje jezika od greške u Allahovoj Knjizi i učenje nje onako kako je objavljena.
- Utemeljitelj: u praksi Vjerovjesnik ﷺ, koji ga je primio od Džibrila i podučio ashabe. Kao pisanu nauku utemeljili su je majstori učenja i jezika; među prvima koji su o njoj zasebno pisali bio je Ebu Muzahim el-Hakani (umro 325. h. g.) u svom spjevu s rimom na Ra, a zatim Mekki u djelu ar-Ri'ayah.
Propis: teorijsko učenje njegovih pravila je kolektivna obaveza (farz kifaje), dok je njihova primjena pri učenju obaveza svakoga ko uči Kur'an. Imam Ibn el-Džezeri kaže:
Dokaz je ajet ﴿أَوۡ زِدۡ عَلَيۡهِ وَرَتِّلِ ٱلۡقُرۡءَانَ تَرۡتِيلًا ٤اَوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْاٰنَ تَرْتِيْلًا ٤﴾ (Al-Muzzammil 73:4). Ibn el-Džezeri u an-Nashr prenosi od Alije (Allah bio zadovoljan njime) da je Tartil (التَّرْتِيل) „tedžvid harfova i poznavanje mjesta stajanja.“ Stih spjeva ima dva čitanja, „ko ne uči Kur'an s tedžvidom“ i „ko ne uči Kur'an ispravno,“ i oba znače da je zanemarivanje ispravnog izgovora grijeh.
Lahn (greška) i njegove vrste
Lahn (اللَّحْن) je greška i odstupanje od ispravnosti u učenju. Postoje dvije vrste:
| Vrsta | Definicija | Primjeri | Propis |
|---|---|---|---|
| Lahn Jali (اللَّحْن الجَلِيّ) | Očigledna greška koja kvari riječ, koju primjećuju i učači i drugi, i koja može promijeniti značenje. | Zamjena harfa ili hareketa drugim, davanje sukuna harfu s hareketom ili hareketa sakin harfu, kao učenje Ta u ﴿أَنۡعَمۡتَاَنْعَمْتَ﴾ (Al-Fatihah 1:7) s dammom. | Zabranjeno prema konsenzusu. |
| Lahn Khafi (اللَّحْن الخَفِيّ) | Greška koja kvari tedžvid, ali ne i značenje; primjećuju je samo vješti učači. | Izostavljanje Ghunnah ili Ikhfa', skraćivanje obaveznog Madd ili deblji izgovor tankog harfa. | Prema majstorima učenja, nije dozvoljeno onome ko je u stanju naučiti; neki to smatraju pokuđenim. |
Brzine učenja
Učenje ima nekoliko brzina, i sve su dozvoljene ako se poštuju pravila tedžvida:
| Brzina | Opis |
|---|---|
| Tahqiq (التَّحْقِيق) | Najsporija, s punim Madd i punim hareketima; pogodna za podučavanje. |
| Tartil | Smireno, odmjereno učenje uz razmišljanje; najbolja brzina. Neki je smatraju istom kao Tahqiq. |
| Tadwir (التَّدْوِير) | Srednja brzina između Tahqiq i Hadr. |
| Hadr (الحَدْر) | Brzo učenje uz poštivanje pravila; obično se koristi za ponavljanje. |
Kiraet, rivajet i tarik
Način učenja koji se pripisuje jednom od deset imama naziva se Qira'ah (القِرَاءَة), kao kiraet Asima. Onaj koji se pripisuje njegovom raviji naziva se Riwayah (الرِّوَايَة), kao Hafs od Asima. Onaj koji se pripisuje onima nakon ravije naziva se Tariq (الطَّرِيق), kao put eš-Šatibijje, spjeva Hirz al-Amani imama el-Kasima ibn Firruha eš-Šatibija (umro 590. h. g.). Prema Ibn el-Džezeriju kiraet je vjerodostojan kada ispunjava tri uslova: slaganje s arapskim jezikom na neki valjan način, slaganje s pismom jednog od osmanskih primjeraka makar i potencijalno, i vjerodostojan lanac prenosilaca.
Adab učenja Kur'ana
- Iskrenost radi Allaha, učenje s abdestom i na čistom mjestu.
- Traženje utočišta na početku i besmela na početku sura (vidi sljedeće poglavlje).
- Razmišljanje i skrušenost, te uljepšavanje glasa bez naprezanja, kao u hadisu „Uljepšajte Kur'an svojim glasovima“ (Ebu Davud, en-Nesai).
- Strpljenje u učenju, jer je Vjerovjesnik ﷺ rekao: „Onaj ko je vješt u Kur'anu bit će s plemenitim, čestitim pisarima, a onaj ko ga uči zastajkujući i s mukom ima dvije nagrade“ (Buhari i Muslim).